Manja Ristic jest profesjonalną skrzypaczką, producentką muzyki elektronicznej, autorką opowiadań, poetką, realizatorka filmów wideo i managerem kultury. Manja jest również aktywną członkinią wielu zespołów muzycznych koncertującą w całej Europie. Jest ona również założycielką i dyrektorką AUROPOLIS - Association of Multimedia Artists (Stowarzyszenia Artystów Multimedialnych).

Zaprezentowane tu filmy wideo zostały stworzone z myślą o zaprezentowaniu wewnętrznego obrazu lokalnych społeczności, trendów kulturalnych i codziennej rzeczywistości południowej części regionu Morza Adriatyckiego. Akcja dzieje się podczas sezonu letniego, będącego, generalnie rzecz biorąc, najbardziej atrakcyjną porą roku. Różnorodność w dynamice pór roku staje się oczywista dopiero gdy zestawimy obraz sezonu letniego z zimowym. Te dwie prezentacje wyraźnie pokazują ten zróżnicowany potencjał aktywności kulturowej.

W zamieszczonych tu filmach skupiłam się na obszarach które w ostatnich piętnastu latach masowego napływu turystów przyciągały ich najsilniej – z powodu swoich walorów historycznych, jak i artystycznych. Moim zamiarem było pokazanie prawdziwej potrzeby niezależnych kulturalnych i artystycznych działań w tym regionie. W pewien sposób prezentuję również obecną sytuację kultury i sztuki w tej kolorowej i różnorodnej części regionu Morza Adriatyckiego.

Za kulisami widzimy trudności i niepewność artystów i działaczy kulturalnych, oddających się tworzeniu programów, wydarzeń i projektów artystycznych. Dokładne przyjrzenie się problemom pojawiającym się w działaniach kulturalnych naszych kolegów po fachu jest ważne, bo pozwala nam dostrzec i zrozumieć „peryferyjne” miejsca tego regionu. Z powodu swojej wyjątkowej tożsamości, miejsca te tworzą dziedzictwo kulturowe całej Europy.

Miejsca takie jak Split, Korčula czy Dubrownik są bogate tradycją historyczną, ale gubią się we współczesnej kulturze. Dlatego takie miejsca zasługują na uwagę, zarówno gdy szukamy w nich wspólnych wartości i korzeni, jak również gdy obserwujemy obecną działalność kulturalną. Kiedy ciekawość kultury jest głęboko zakorzenia w mentalności ludzi mieszkających w regionie, czynnik ludzki nie stanowi problemu. Trudne jest za to przezwyciężanie przeszkód stawianych przez współczesną historię i walka o kulturalną transparentność w zdecentralizowanych obszarach obnażających brak regionalnej polityki zrównoważonego rozwoju społecznego i kulturalnego.

Wciąż istnieje przepaść pomiędzy polityką kulturalną Chorwacji a jej prawdziwymi potrzebami. W tym kontekście większość prezentowanych tu artystów i działaczy jest zależna od podejścia władz lokalnych do komercyjnej/turystycznej kultury i od relacji z władzami ponadregionalnymi.

Wywiad z Petarem Milatem, jednym z założycieli Multimedia Institute (Instytutu Multimedialnego) w Zagrzebiu (wcześniej znanego centrum kulturalnego Club MAMA) buduje jednoznaczny obraz dziesięcioletniej walki o tworzenie niezależnych platform kulturalnych, programów, projektów i taktyk. Petar pokazuje jak podążając za ideą wolnej kultury, jego aktywność rozwinęła się w realizację inicjatyw nastawionych na zmianę i restrukturyzację rządowych ram, i tym samym stała się czynnikiem politycznym. Jest to najlepszy przykład dynamiki procesu politycznych i strukturalnych zmian w jednej z największych republik byłej Jugosławii. Nie trzeba dodawać, że świadomość społeczna i kulturowa obywateli Chorwacji jest bardziej nowoczesna i funkcjonalna niż polityka rządowa.

Prezentacje wideo Euroregionu Morza Adriatyckiego w kreatywny i dynamiczny sposób oddają charakterystyczną atmosferę tego zdecydowanie bardziej otwartego na międzynarodową wymianę kulturową niż lat temu regionu.

To, co możemy zrobić teraz to wspieranie międzynarodowej współpracy między zaprezentowanymi centrami i działaczami kulturalnymi i inicjowanie wspólnych programów i projektów. Filmy to udowadniaja, że chęć i możliwości wspólnych działań są ogromne.

Manja Ristić, październik 2008