Styczeń 2009
Helmut Anheier

Obecna ekonomiczna zapaść, spowodowana kryzysem finansowym, jest ściśle związana z nieumiejętnością rządów i międzynarodowych instytucji znalezienia rozwiązania ‘globalnego problemu rządzenia – czyli narastającej przepaści pomiędzy siłami (głównie ekonomicznej) globalizacji, a możliwościami sterowania nią i regulowania jej przez rządy poszczególnych państw. Przykładem tego problemu jest nie tylko sam kryzys, ale również nieudolne reakcje na tę sytuację sfer politycznych: żaden rząd czy międzynarodowa instytucja (wliczając w to Unię Europejską) nie jest w stanie naprawić słabości globalnej gospodarki. Jeśli błędy systemowe w rządzeniu nie zostaną naprawione poprzez strategiczne działania i przez instytucje odpowiedzialnie podchodzące do wyzwań zglobalizowanej gospodarki i światowej ekonomii, odpowiedź rządów na kryzys, w najgorszym wypadku, pozostanie w sferze dbania o swój polityczny wizerunek, a w najlepszym, będzie leczeniem symptomów choroby.

Zdjecie: Financial Crisis Mural in SoHo autor bbusby

Jest jeszcze inny poziom, na którym wciąż wiele można zrobić, nie tyle w kwestii znalezienia rozwiązania na globalne problemy wspomniane powyżej, ale w sposobie tworzenia aktywnej strategii zarządzania sferą filantropii i organizacji non profit zajmujących się kulturą. Ten poziom, oraz co z niego wynika dla organizacji non profit, jest głównym tematem tego artykułu. Zanim jednak przejdziemy do omawiania poszczególnych przypadków, chciałbym wskazać na dwie, bardzo ważne kwestie:

Po pierwsze, w sferze kultury i sztuki, podobnie jak w całym sektorze non profit, zainteresowanie przyczynami obecnego kryzysu (brak kontroli nad rynkami finansowymi) jest niewielkie. Powszechnie panuje trend zapobiegania jego skutkom, w tym poprzez tworzenie średnio i długofalowych strategii przetrwania.

Po drugie, ważne jest oddzielenie tego, co i tak by się stało, od tego, co stało się jakby przy okazji kryzysu.

W związku z ty, że nie umiemy przepowiadać przyszłości, możemy jedynie wypunktować najpowszechniejsze trendy w rozwoju sfery kultury i sztuki w ostatniej dekadzie. Są to:

• Większe zapotrzebowanie na usługi i produkty kulturalne, połączone z coraz mniejszym wsparciem ze środków publicznych, co oznacza większą konkurencyjność.
• Modele konkurencyjności, stosowane do tej pory w służbie zdrowia, opiece socjalnej i edukacji, zaczęły być wdrażane w sferze kultury i sztuki, co spowodowało położenie większego nacisku na kontrolę kosztów, niż na jakość działań kulturalnych.
• Poszukiwanie nowych możliwości biznesowych przez organizacje non profit, w tym te zajmujące się kulturą i sztuką, w celu kompensaty zmniejszonych dotacji publicznych.
• Profesjonalizacja działań w sferze gospodarowania finansami, ogólnego zarządzania i usług, często połączona z nieśmiałością w podchodzeniu do kwestii doradztwa.
• Nacisk sfer rządzących na większe zaangażowanie społeczne projektów kulturalnych i na większą transparentność fiskalną, spowodowane potrzebą usankcjonowania działań
• Zmienne wsparcie finansowe ze strony darczyńców prywatnych, skutkujące wahaniami w poziomie udzielanego wsparcia
• Zbyt optymistyczne podejście do tego, co fundacje mogą zrobić dla kultury i sztuki (na przykład, wypełnić finansową lukę po wycofanym wsparciu agend rządowych).

Ponieważ zmiany te wciąż mają miejsce, pytanie do czego nas one doprowadzą nie jest pytaniem retorycznym. Na przykład, model transferu pomiędzy biznesem a organizacjami non profit będzie obserwowany coraz częściej, szczególnie na uregulowanych quasi rynkach (służba zdrowia, opieka społeczna); zauważymy również przekształcenia instytucji publicznych w prywatne (edukacja, kultura). Innymi słowy, organizacje będą się nadal zmieniać, działalność wielu organizacji non profit będzie coraz bardziej przypominać działalność biznesową, a wiele instytucji publicznych będzie prywatyzowanych.

Z drugiej strony, zmiany te spowodują burzliwe i rozciągnięte w czasie spory i debaty: na temat struktury przychodu w organizacjach non profit zajmujących się kulturą, optymalnego połączenia dochodu instytucji, funduszy publicznych i prywatnych, w tym grantów przyznawanych przez prywatne fundacje; na temat zarządzania aktywami i polityki ich zdobywania, na temat ram przyjmowania i rezygnowania zarówno ze sponsorów, jak i odbiorców; na temat zaangażowania udziałowców (artystów, odbiorców, klientów, członków, fundatorów, pracowników i opinii społecznej); oraz na temat profesjonalnej kontroli nad działaniami organizacji i roli zarządów.

1. W jaki sposób sektor kultury może przetrwać finansowy kryzys?
2. W jaki sposób sektor kultury i sztuki reaguje na kryzys?
3. W jaki sposób organizacje non profit powinny zachować się w stosunku do nowych wyzwań?
4. Sześć wskazówek, jak przetrwać burzę
5. Przygotowywania na przyszłość

Ściągnij cały artykuł w pliku PDF