Na współpracę kulturalną w Europie wpływ mają zmiany społeczne i polityczne na szczeblu międzynarodowym. Niektóre z tych trendów prowadzą do zmiany zakresu i formy polityki oraz oficjalnych programów władz krajowych i ich instytucji kulturalnych.

Z jednej strony zmniejszyła się waga przykładana niegdyś, zwłaszcza w Europie, do dwustronnych programów kulturalnych. Środki publiczne przeznaczane są w coraz większym stopniu na wydarzenia międzynarodowe, obchody lat tematycznych i rocznice. Większość tych wydarzeń ma profil polityczny lub jest powiązanych z „turystyką kulturalną”.

Z drugiej strony wpływ na zawartość projektów współpracy kulturalnej ma szersza definicja kultury. Obserwuje się odejście od finansowanej w sposób tradycyjny jedno- lub dwustronnej wymiany artystów lub projektów artystycznych.

Nowi uczestnicy

Coraz większą rolę w europejskiej współpracy kulturalnej odgrywają organizacje pozarządowe, sieci, fundacje lub partnerstwa (pomiędzy, lub z organami lokalnymi i regionalnymi). Nowi uczestnicy stawiają czoła i pomagają sprostać różnym wyzwaniom, takim jak: niedobór zasobów; przeszkody w mobilności; informacje/wiedza o szansach; bariery językowe; bariery mentalne i stereotypy. W tym kontekście zajmują się oni gromadzeniem i rozpowszechnianiem informacji o szansach współpracy kulturalnej, identyfikacją potencjalnych partnerów, organizowaniem warsztatów szkoleniowych, sprawozdawczością z udanych projektów współpracy oraz wsparciem wspólnie organizowanych festiwali i wystaw.

Wymiana wielostronna

Programy UE, zwłaszcza Culture 2000, są ważnym źródłem wsparcia dla organizacji, które gotowe są działać w ramach rozszerzonej europejskiej przestrzeni kulturalnej. Zidentyfikowane problemy związane są raczej z możliwością utrzymania partnerstw. Innym problemem jest brak rzeczywistego zainteresowania pokonywaniem wyzwań ponadnarodowych za pomocą współpracy lub w sposób interaktywny. Niektóre osoby zajmujące się kulturą nie są w istocie przygotowane na takie wyzwania jak bariery językowe lub zdolność zarządzania. Współpraca z partnerami zagranicznymi jest często „wymuszana” i prowadzona głównie w celu pozyskania zasobów unijnych, których nie można uzyskać od organów krajowych.

Europa Zachodnia i Wschodnia

Obecnie brak jest równych szans na rynku dla osób z Zachodniej i Wschodniej Europy chcących zaangażować się w ponadnarodową europejską współpracę kulturalną. Strategie polityki, zasoby i rozwiązania prawne dotyczące współpracy kulturalnej znajdują się ciągle w fazie rozwoju. W krajach Europy Środkowo-Wschodniej trwają dyskusje na temat „zaniedbywanego” etycznego wymiaru współpracy kulturalnej i niebezpieczeństw związanych z przyjęciem jej „czysto zachodniego modelu”.