Będąc po rosyjskiej stronie granicy, biegnącej pomiędzy Norwegia, Finlandią a Rosją, kilka razy odwiedziliśmy Zoyę. Jest ona jedną z 200 przedstawicieli ludności kultury Skolt Sàmi, żyjących na terenie Rosji. Zoya cieszy się fenomenalną pamięcią, tak charakterystyczną dla osób starszych: zapamiętuje każdy szczegół i potrafi snuć niekończące się opowieści – o wyprawach przez granicę w odwiedziny do krewnych, doświadczonych represjach, o zatrzymaniu jej ojca w 1937 roku. Opiekował się reniferami. Dla niej była to deportacja. Czekali na niego trzy dni. Stało się to miesiąc przed narodzinami Zoyi. Został oskarżony o kradzież 124 reniferów. W 1987 roku Zoya otrzymała dokument stwierdzający, że nie jest już dzieckiem „wroga ludu”.

Zoya opowiada nam o powodzi spowodowanej budową fińskiej elektrowni w 1963 roku. Zoya uwielbia występować na festiwalach. Snuje gawędę o wojnie, o pracy w Sàmi Language Council. Lubimy jej słuchać, kiedy używa jednego z dwóch dialektów Skolt Sàmi, które zna – dialektu motowskiego – ponieważ wtedy każde słowo wymawia czule i z atencją. Kiedyś Zoya używała tego dialektu w rozmowach z matką i ciotkami, ale teraz one wszystkie nie żyją.

„Mówią, że mój język brzmi jak muzyka,” zwierza nam się Zoya.

	http://en.wikipedia.org/wiki/Sàmi_languages Obecnie używanych jest dziewięć dialektów języka Sàmi: 1. Southern Sàmi. 2. Ume Sàmi. 3. Pite Sàmi. 4. Lule Sàmi. 5. Northern Sàmi. 6. Skolt Sàmi. 7. Inari Sàmi. 8. Kildin Sàmi. 9. Ter Sàmi. Zaciemnione fragmenty pokazują tereny, gdzie język Sàmi uznawany jest za język urzędowy.

Historia ludności Sàmi jest dobrze udokumentowana, np. w Encyklopedii Sàmi, którą można znaleźć na stronie http://www.helsinki.fi/~sugl_smi/senc/en/index.htm