Poniższe podsumowanie ma na celu ocenę wpływu polityki państwowej i jej działań na poprawę współpracy kulturalnej w Europie, oraz określenie przeszkód stojących na jej drodze. Podstawą ewaluacji strategii politycznych, programów i podmiotów kształtujących lub wpływających na współpracę transgraniczną w obszarze mediów i sztuki były najnowsze badania przeprowadzone w krajach członkowskich Unii Europejskiej oraz „Kompendium tendencji i działań kulturalnych” prezentujące sytuację w 39 krajach. Końcowe wnioski wskazują na kwestie, które mogą stać się przedmiotem działań na poziomie władz Unii Europejskiej.

Raport podkreśla różnicę pomiędzy „polityką państwową i jej działaniami”, często nazywanymi „dyplomacją w zakresie kultury” (skupiającą się na regionalnej bądź bilateralnej i transgranicznej współpracy kulturalnej) a „krajową polityką wpływającą na tę współpracę”. Biorąc pod uwagę działania dyplomacji w zakresie kultury, analiza polityki 44 krajów wykazała, że:

• W ponad dwóch trzecich przypadków za politykę kulturalną państwa odpowiedzialni są poszczególni ministrowie, zazwyczaj odpowiadający za politykę zagraniczną i kulturę.
• Wskaźnik zaangażowania przedstawicieli władz regionalnych we współpracę kulturalną jest wysoki. Dotyczy to głównie krajów Europy Środkowej i Wschodniej, gdzie zaangażowanie to często jest wynikiem kalkulacji politycznej i ekonomicznej, a nie chęci poprawy współpracy kulturalnej.
• Zauważa się trend odchodzenia od przeładowanych etatami instytucji kulturalnych oraz wzrostdofinansowań w postaci pojedynczych grantów na wybrane, ograniczone w czasie i przyciągające opinię publiczną wydarzenia.
• W obszarze transgranicznej współpracy kulturalnej zauważa się wzrost popularności działań wychodzących poza bezpośrednie zainteresowanie władz. Działania te mogą uwzględniać udział organów publicznych na poziomie lokalnym lub regionalnym, lecz większość z nich polega na „bezpośrednim kontakcie” osób i instytucji związanych z kulturą.
• Jednocześnie obserwuje się „wzmocnienie kontroli” kultury ze strony władz krajowych, poprzez wprowadzanie zarówno określonych ram prawnych i politycznych, od których współpraca kulturalna jest zależna (np. wizy i pozwolenia na pracę), jak i udzielanego przez te władze stałego dofinansowania oraz innych działań kontrolnych.

Ocena tendencji na polu międzynarodowych stosunków kulturalnych może być podsumowana poniższymi obserwacjami:

• Działania jednostronne stopniowo zastępowane są polityką zorientowaną na dialog.
• Coraz częściej działalność mediów i organizacji kulturalnych, jak również budowanie narodowego wizerunku poprzez kulturę, są przedmiotem zainteresowania dyplomacji w zakresie kultury.
• W prawie wszystkich krajach Europy Środkowej i Wschodniej relacje ze rodakami żyjącymi w innych krajach („diasporą”) leżą w spektrum zainteresowań polityków.

W obszarze polityki krajowej i jej działań w zakresie transgranicznych projektów kulturalnych oraz artystów i aktywistów działających na polu kultury w różnych krajach, za wyjątkowo ważne zostały uznane poniższe kwestie:

• Indywidualne fundusze pomocowe dla artystów i dziennikarzy, np. w postaci. grantów na podróże i programów rezydencjonalnych, których cele ustalone są przez państwo i organizacje udzielające wsparcia finansowego.
• Publiczne programy „wsparcia rynku” działań artystycznych i kulturalnych, takich jak dobre praktyki dziennikarskie i promocja sztuki za granicą (poprzez np. targi sztuki, tłumaczenia).
• „Dofinansowanie na rzecz popularyzacji”, włączając w to wsparcie międzynarodowych festiwali sztuki.
• Dyrektywy prawne i społeczne, np. w obszarze podatków i ubezpieczenia społecznego

Wyżej wymienione kwestie mogą stać się przedmiotem działań władz zarówno na poziomie Unii Europejskiej, jak również jej krajów członkowskich. Działania te mogą obejmować np. polepszenie prawnych i socjalnych warunków pracy artystów oraz pomoc w zakładaniu “Europejskich Instytutów Kultury” w wybranych częściach świata.

www.culturalpolicies.net

Chapters on International Cultural Cooperation as part of the Cultural Policy Profiles
Compendium of Cultural Policies and Trends in Europe (www.culturalpolicies.net)
Each chapter contains:

• Overview of main structures and trends
• Public actors and cultural diplomacy
• European / international actors and programmes
• Cross-border intercultural dialogue and co-operation
• Other relevant issues